استانبول در سفرنامه‌ها؛ شهری که قلمرو سگ‌ها بود

استانبول؛ دورانی که سگ‌ها صاحبان واقعی شهر بودند!

اگر امروز در خیابان‌های استانبول سگ‌های آزاد می‌بینید، شاید تصور کنید این پدیده مربوط به دوران معاصر است. اما یکی از شگفت‌انگیزترین ویژگی‌های شهر، دست‌کم پانصد سال قدمت دارد.
سفرنامه «اوژیه گیزلن دو بوسبک» (Ogier Ghiselin de Busbecq) است. او سفیر امپراتور روم مقدس در دربار سلطان سلیمان قانونی بود و از ۱۵۵۴ تا ۱۵۶۲ در استانبول اقامت داشت. مشاهدات او در قالب نامه‌هایی ثبت شده که بعدها تحت عنوان “نامه‌های ترکی” (Turkish Letters) منتشر شد .

در سال ۱۵۵۵ او در نامه‌ای به دوستی در اروپا از چیزی می‌نویسد که برای او عجیب‌تر از کاخ توپقاپی و مسجدهای باشکوه بود: هزاران سگ خیابانی که آزادانه در شهر زندگی می‌کردند و هیچ‌کس آنها را آزار نمی‌داد.
او می‌نویسد که هر محله، گله‌ای از سگ‌ها داشت که قلمرو خود را به‌خوبی می‌شناختند. اگر سگی از محله‌ای دیگر وارد می‌شد، همه سگ‌های آن محله به او حمله می‌کردند تا بیرونش کنند؛ درست مانند نگهبانان مرزی.

«بوسبک» با تعجب اضافه می‌کند که مردم نه‌تنها این سگ‌ها را تحمل می‌کردند، بلکه برایشان غذا هم می‌گذاشتند. قصاب‌ها باقی‌مانده گوشت را کنار می‌گذاشتند، نانواها تکه‌های نان را بیرون می‌ریختند و بسیاری از اهالی معتقد بودند که گرسنه گذاشتن حیوان، کاری ناپسند است.
اما نکته‌ای که بیشتر از همه او را شگفت‌زده می‌کند، نقش این سگ‌ها در نظافت شهر است. آنها زباله‌ها و لاشه حیوانات کوچک را می‌خوردند و به‌نوعی بخشی از سامانه طبیعی پاکسازی شهر بودند. به نوشته او، بدون این سگ‌ها، خیابان‌های استانبول بسیار آلوده‌تر می‌شد.

«بوسبک» همچنین متوجه می‌شود که این سگ‌ها برخلاف سگ‌های اروپایی، صاحب مشخصی ندارند. آنها نه حیوان خانگی‌اند و نه وحشی. شهر، خانه مشترک آنهاست و هر گروه، محله خود را می‌شناسد.
این تصویر بعدها بارها توسط جهانگردان دیگر نیز تأیید شد. در سده‌های هفدهم، هجدهم و نوزدهم، تقریباً همه مسافران اروپایی از «جمهوری سگ‌های استانبول» سخن گفته‌اند؛ شهری که در آن انسان‌ها و سگ‌ها، با همه تنش‌ها و سروصداها، نوعی همزیستی نانوشته برقرار کرده بودند.

جالب آنکه در آغاز قرن بیستم، دولت عثمانی تصمیم گرفت این سگ‌ها را از شهر جمع‌آوری کند و هزاران سگ را به جزیره‌ای متروک در دریای مرمره فرستاد. این اقدام با اعتراض گسترده مردم روبه‌رو شد و بعدها به یکی از تلخ‌ترین فصل‌های تاریخ حیوانات استانبول تبدیل شد. روایت «بوسبک» نشان می‌دهد که این پیوند میان مردم و سگ‌های شهر، دست‌کم سه قرن پیش از آن نیز وجود داشته است.

---

منبع اصلی:

Busbecq, O. G. de. (1582). Legationis Turcicae epistolae quatuor [Four letters of a Turkish embassy]. Christophorus Plantinus. (Publication date: 1740)

بخش مربوط: Epistola III (نامه سوم)، توصیف زندگی روزمره در قسطنطنیه، از جمله سگ‌های خیابانی و رفتار مردم با آنها.

منبع نقل برای نگارش نوشتار:

Tünaydın, Pelin. (2014). Rescuing the bears, silencing the bear leaders: Bear dancing in historical context and its abolition in Turkey [Master’s thesis, Sabancı University]. Sabancı University Institutional Repository.

این اثر دانشگاهی مستقیماً به کتاب بوسبک در بحثی درباره تاریخ حفاظت از حیوانات در ترکیه اشاره می‌کند.

https://research.sabanciuniv.edu/id/eprint/34036/1/PelinTunaydin_10026959.pdf (Source: Oxford: The Clarendon Press of Oxford University Press, 1968)

---

وضعیت کنونی

رویکرد دولت ترکیه به این مسئله، از یک روش بلندمدت “بگیر، عقیم کن، رها کن” که به دلیل افزایش جمعیت و حملات سگها ناکارآمد تلقی میشد، به سمت یک سیاست “بگیر، پناهگاه ببر” تغییر کرده است .
تغییر قانون: در ژوئیه ۲۰۲۴، پارلمان ترکیه لایحهای جنجالی را تصویب کرد که به شهرداریها اجازه میدهد سگهای ولگرد را جمعآوری کرده و به پناهگاهها ببرند. بر اساس این قانون، سگهای بیمار یا خطرناک که قابل واگذاری نیستند، میتوانند با روش «مرگ آرام» (اوتانازی) از جمعیت حذف شوند .
نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که اکثریت مردم از سگهای ولگرد به عنوان یک تهدید احساس نگرانی میکنند و خواهان جمعآوری آنها از خیابانها هستند . با این حال، این سیاست با مخالفت شدید مدافعان حقوق حیوانات مواجه شده که خواستار عقیمسازی مؤثر و ساخت پناهگاههای بیشتر هستند .
جدیدترین تحولات نشان میدهد که والی استانبول با صدور بخشنامه‌هایی، بر اجرای کامل این قانون تاکید کرده و برای شهرداریها ضربالاجل تعیین نموده است و همزمان اقداماتی مانند ممنوعیت غذادهی عمومی برای کنترل بهتر این مسئله را در دستور کار قرار داده است

در رسانه‌ها:

خبرگزاری دولتی TRT Haber: این خبرگزاری به طور مداوم اخبار مرتبط با «مسئله سگهای ولگرد» را پوشش میدهد. صفحه اختصاصی این موضوع شامل جدیدترین اخبار، از جمله گزارشهایی از سراسر کشور و اعلامیههای مقامات دولتی است. برای مثال، اخباری مانند اعلام استاندار استانبول مبنی بر اینکه “هیچ سگ بیصاحبی در خیابانها باقی نخواهد ماند” در این صفحه قابل مشاهده است .

یورونیوز به زبان ترکی (Euronews Türkçe):

به جدیدترین اقدام اجرایی در استانبول می‌پردازد. بر اساس این خبر، استانداری استانبول به شهرداری‌ها اعلام کرده که تا پایان ماه مه (می) فرصت دارند سگ‌های بی‌صاحب را از خیابان‌ها جمع‌آوری و به پناهگاه‌ها منتقل کنند. استانداری با استناد به قانون حمایت از حیوانات شماره ۵۱۹۹، بر این نکته تأکید کرده که این وظیفه قانونی شهرداری‌هاست و در صورت تعلل، علیه شهرداری‌های متخلف اقدام قانونی خواهد شد. علت این اقدام نیز خطرات جانی و مالی برای شهروندان ناشی از سگ‌های ولگرد عنوان شده است . قابل ذکر است که ابلاغ این دستور در روز جهانی حیوانات خیابانی (۴ آوریل) با واکنش‌های منفی در شبکه‌های اجتماعی همراه بوده است.

یورونیوز در گزارش تحلیلی دیگری با تکیه بر نظر «دکتر مینه ییلدیریم»، پژوهشگر دانشگاه «قادر هاس»، به پیشینه تاریخی سیاست‌های شهری در قبال سگ‌ها می‌پردازد. نکات کلیدی این تحلیل عمیق عبارتند از:
رویداد تاریخی «جزیره Hayırsızada» در سال ۱۹۱۰: در این رویداد، نزدیک به ۸۰ هزار سگ خیابانی توسط حکام عثمانی جمع‌آوری و به جزیره Sivriada تبعید شدند و بدون آب و غذا رها گشتند. این واقعه به عنوان نقطه‌عطفی در نظر گرفته می‌شود که نگاه به سگ‌ها را از یک «همسایه» به یک «تهدید» تغییر داد .
به گفته ییلدیریم، سیاست کنونی «حذف» سگ‌ها، ادامه‌ی همان رویکرد تاریخی است. روش‌ها تغییر کرده‌اند (از تبعید دسته‌جمعی به کشتار محلی و سپس به «اوتانازی» و «کنترل جمعیت»)، اما هدف اصلی یعنی حذف سگ‌ها از فضای عمومی شهر بدون تغییر باقی مانده است .

روزنامه حریت (Hürriyet)

این روزنامه پرتیراژ ترکیه در تاریخ ۲۴ نوامبر ۲۰۲۵ از بخشنامهای جدید از سوی والی استانبول خبر داد که بر اساس آن، تغذیه کنترل نشده سگهای ولگرد در اماکن عمومی مانند اطراف مدارس، بیمارستانها، پارکها و فرودگاهها ممنوع اعلام شده است. این اقدام برای حفظ بهداشت عمومی و جلوگیری از افزایش جمعیت جوندگان و بر هم خوردن تعادل اکولوژیک انجام شده است .

سازمان غیردولتی Özgür-Der

این منبع دیدگاه یک سازمان مدنی را نسبت به مسئله منعکس می‌کند که بر جنبه‌های امنیتی و بهداشتی آن تأکید دارد. بر اساس بیانیه این سازمان:
افزایش حملات سگ‌های ولگرد که منجر به کشته شدن کودکان (مانند واقعه اخیر در وان) و افزایش موارد خطر هاری شده است. تنها در سال ۲۰۲۵، بیش از ۱۲۳ هزار مورد تماس با خطر هاری در استانبول به ثبت رسیده است .
نکته جالب: در این بیانیه به وجود بازار بزرگ غذای حیوانات (به ارزش سالانه ۵ میلیارد لیر) و منافع مالی برخی گروه‌ها در تداوم وضعیت موجود نیز اشاره شده است که می‌تواند مانعی بر سر راه حل‌های ساختاری باشد.

اگر مایلید اخبار مربوط به سگهای شهر استانبول را پیگیری کنید، این لینک را ببینید: Başıboş Köpek Sorunu Haberleri

منابع: بخش دوم نوشتار:

https://www.haksozhaber.net/ozgur-der-basibos-kopekler-acilen-sokaklardan-toplanmalidir-204645h.htm

https://www.trthaber.com/etiket/basibos-kopek-sorunu/

https://tr.euronews.com/2026/04/04/istanbulda-sokak-kopekleri-karari-valilik-mayis-sonuna-kadar-sure-verdi

https://tr.euronews.com/2025/06/18/istanbulda-kopek-surgunleri-hayirsizadadan-gunumuze-kopeksizlestirme-siyaseti

https://kriterdergi.com/siyaset/sosyal-sorun-halini-alan-basibos-kopekler-icin-cozum-adimlari

https://www.hurriyet.com.tr/gundem/istanbul-valiliginden-sokak-kopegi-beseleme-karari-43029901

---

محتوای مرتبط:

آیا استانبول شهری امن است؟ تحول امنیتی استانبول

درباره استانبول

  راهنمای تماس ضروری / اضطراری در استانبول

  راهنمای شهرداری های استانبول

 راهنمای فرمانداری استانبول

  راهنمای فرودگاه جدید استانبول IST

  راهنمای فرودگاه صبیحا گوکچن

  راهنمای سفر درون شهری در استانبول

 راهنمای مراکز خرید استانبول

  راهنمای بیمارستان‌های دولتی استانبول

  راهنمای مناطق استانبول: منطقه باکرکوی + ویدیو

 رستوران‌های استانبول

  بازارچه‌های هفتگی استانبول + نام و نشانی

  ده موزه و مکان گردشگری پربازدید استانبول