مروری بر برخی نگرانی‌های ایرانیان مقیم ترکیه: از چالش اقامت تا فشار جنگ و اقتصاد

روایتی از یک بورک‌فروش

خبرگزاری آسوشیتدپرس در تاریخ دوم اردیبهشت ۱۴۰۵ از مبدأ استانبول گزارش می‌دهد: «صدری حق‌شناس روزهایش را با فروش بورک در مغازه‌ای در استانبول می‌گذراند، اما ذهنش درگیر دخترش در تهران است. خانواده‌اش پس از آنکه با وجود نگرانی از فروپاشی قریب‌الوقوع آتش‌بس متزلزل، در تمدید ویزای او با مشکل مواجه شدند، مجبور شدند او را به ایران بفرستند».

سال‌هاست که مجوزهای اقامت کوتاه‌مدت به ده‌ها هزار ایرانی اجازه داده است تا فرصت‌های اقتصادی را دنبال کنند و از ثبات نسبی در کشور همسایه، ترکیه، بهره‌مند شوند. اما این وضعیت ناپایدار است و جنگ، اوضاع را وخیم‌تر کرده است. حق‌شناس در حالی که دستانش را از پشت پیشخوان شیرینی‌فروشی بالا می‌برد، می‌گوید: «قسم می‌خورم، هر روز گریه می‌کنم. در کشور من زندگی وجود ندارد، اینجا (هم برای ما) زندگی وجود ندارد، چه کار کنم؟».

این خبر تنها پژواک صدای یکی از هموطنان ایرانی در ترکیه است و نمی‌توان آن را صرفاً یک مشکل شخصی دانست. بروز چنین مشکلاتی با توجه به ماهیت رخدادهای جاری، می‌تواند تا حد زیادی عمومی باشد. با نگاهی به داده‌های شبکه‌های اجتماعی، دغدغه‌ها و نگرانی‌های ایرانیان مقیم ترکیه یا علاقه‌مند به اقامت در ترکیه، در چند محور اصلی قابل دسته‌بندی است:

چالش‌های قانونی و اقامت کوتاه مدت

بزرگترین چالشی که کاربران با آن دست و پنجه نرم می‌کنند، مشکلات مربوط به اقامت ترکیه است. نزدیک به یکصد هزار ایرانی در ترکیه با مجوز اقامت کوتاه‌مدت زندگی می‌کنند که این وضعیت، برایشان بسیار شکننده و پرریسک است. رخدادهای پیش‌بینی‌نشده که تهیه برخی از مدارک را از مبدأ ایران مشکل می‌کند، خود نیز وضعیت را پیچیده‌تر می‌سازد. تمدید اقامت، کاری پرهزینه است و مدت‌زمانی که اداره مهاجرت ترکیه، اقامت را تمدید می‌کند (۶ ماه، یک‌سال، دو سال؟) با توجه به شرایط مشخص و پایدار نیست.

دولت ترکیه، با پایان یافتن دوره پاندمی کرونا، از صدور یا تمدید ویزای اقامت توریستی خودداری می‌کند. این وضعیت برای برخی از ایرانیانی که از گرفتن انواع دیگر اقامت ناتوان هستند، مشکلات زیادی ایجاد می‌کند. جریمه و بازگرداندن اجباری از جمله پیامدهای آن است. کسانی که به دنبال دریافت حمایت بین‌المللی هستند و شرایط پناهندگی را دارند، مشکلاتشان برای طی فرایندهای اداری و دریافت حمایت قانونی بسیار دشوارتر است.

 شرایط جنگی و فرسایش روانی

وضعیت جنگ بین امریکا، اسرائیل و ایران، عمیق‌ترین لایه‌های زندگی ایرانیان مقیم ترکیه را تحت تأثیر قرار داده است. مشکلات رفت‌وآمد و نبودن پرواز هواپیمایی، قطع طولانی‌مدت اینترنت و شبکه تلفن بین‌المللی (که منجر به بی‌خبری از خانواده و خویشاوندان و دوستان می‌شود)، و زندگی زیر سایه «آتش‌بس شکننده» از جمله این نگرانی‌ها است. این بی‌خبری از بستگان، «بار عاطفی سنگینی» برای ایرانیان مقیم ترکیه ایجاد می‌کند.

نکته مهم درباره جنگ که به کشور ترکیه هم مربوط می‌شود این است که: داده‌های میدانی نشان می‌دهد بر خلاف برخی گمانه‌زنی‌ها، موج عظیم مهاجرت به خاطر جنگ به سمت ترکیه شکل نگرفته است. برخی در ترکیه گمان می‌کردند باید منتظر موج آوارگی ایرانیان به خاطر جنگ باشند، اما به دلایل گوناگون، چنین چیزی هرگز پیش نیامد.

  نگرش‌های سیاسی: دوگانه نارضایتی- میهن‌دوستی

یک دوگانگی پیچیده در ایرانیان مقیم ترکیه در جریان است. گفتگوهای بی‌پایان روزمره درباره رخدادهای خونبار گذشته، آینده مبهم، مداخله خارجی، ویرانی زیرساخت‌های ایران، گرانی باورنکردنی و تورم سه‌رقمی، تغییرات در ساخت قدرت و مانند آن‌ها. هر ایرانی دیدگاهی درباره این موضوع‌ها دارد و گفتگوهای فرسایشی و ادامه‌دار بین آن‌ها در جریان است.

فشار اقتصادی و مالی

جنگ و تحریم‌ها، منبع درآمد بسیاری را از بین برده است و حتی شبکه انتقال پول رسمی و غیررسمی را کاملاً مختل و نابود کرده است. قطع اینترنت، منابع مالی افرادی را که از درآمد خود در ایران یا مشتریان آنلاین خود کسب درآمد می‌کردند، تحت تأثیر قرار داده و به دلیل قطعی اینترنت و اختلال بانکی، توانایی انتقال پول یا دریافت حقوق را از دست داده‌اند.

نگاهی به راه‌حل‌های احتمالی

نگاهی به راه‌حل‌های احتمالی در شرایط مبهم زمانی می‌توان از راه‌حل سخن به میان آورد که نقش متغیرهای ناشناخته و کمتر کنترل‌پذیر، کم باشد. در حالی که دوگانه «جنگ-آتش‌بس» همچنان در دست قدرت‌های درگیر است و محدودیت‌های غیرقابل‌پیش‌بینی به دلیل شرایط ایجاد می‌شود، یافتن راه‌حل‌های اطمینان‌بخش، ناممکن یا بسیار دشوار است. گاهی ناگزیریم، همچنان «مبهوت» به رخدادهای درپیش و آینده کاملاً مبهم بنگریم و به ابتکارهای شخصی رو آوریم.

استفاده از فرصت‌ها برای تسلط به فرایند دریافت یا تمدید اقامت، مانند یادگیری زبان ترکی، آشنایی با انواع مدارک موردنیاز برای تمدید دریافت اقامت، می‌تواند ازجمله اقدام‌های جنبی باشد. همچنین تلاش ایرانیان مقیم ترکیه، برای درآمدزایی از راه اینترنت و از مسیرهای مجاز و مطمئن، شاید بتواند گرهی از گره‌های موجود را باز کند. تماس با تشکل‌ها و جوامع فیزیکی و مجازی ایرانیان هم یک گزینه برای کاهش استرس و اضطراب در شرایط ابهام و بی‌خبری است.

برخی نگرانی‌ها را می‌توان با بازتعریف و بازنگری برداشت‌های خود از واقعیت‌های موجود کاهش داد و برخی را با اقدام‌های شخصی – بنا به شرایط هر فرد – تحت کنترل درآورد؛ مانند خودداری از تمرکز بیش‌ازحد بر پیگیری اخبار رخدادهای جاری. درنهایت، باید پذیرفت که یک راه‌حل جامع، آشکار و قطعی برای این مشکلات وجود ندارد. رفع این نگرانی‌ها و چالش‌ها، با اقدام‌های فردی ممکن است کاهش یابد، اما در اصل، نیاز به اقدام‌های کلان و اساسی دارد.

---

محتوای مرتبط:

اطلس مشاغل ایرانیان در ترکیه

آشنایی با کشور ترکیه واستانبول

اهمیت دیدگاه مشتری در کسب‌ و کار

برگزاری نمایشگاه شغلی استانبول

پرسش و پاسخ درباره اقامت و زندگی در ترکیه

خدمات اپلیکیشن «دایره ترکیه»