دیاسپورای ایرانی در ترکیه؛ ریشه‌ها و نیازهای مشترک

«دیاسپورا» در نوشته‌های جمعیت‌شناسی و مهاجرت به جمعیتی گفته می‌شود که از سرزمین مادری پراکنده‌شده‌اند اما درعین‌حال، به‌نوعی پیوند فرهنگی، عاطفی، اقتصادی با کشور خود را حفظ می‌کنند و بر پیوند هویتی خود تأکید دارند. این پیوند می‌تواند از زبان و سبک زندگی گرفته تا شبکه‌ها و دادوستدهای اقتصادی وشبکه‌های رسانه‌ای گسترده باشد.

بسیاری از ما ایرانی‌ها وقتی به ترکیه می‌آییم، فکر می‌کنیم فقط جغرافیا و سرزمین عوض می‌شود. اما بعد از مدتی می‌فهمیم ماجرا پیچیده‌تر است؛ چیزی فراتر از جابجایی فیزیکی: نه کاملاً از ایران جدا شده‌ایم، نه کاملاً در ترکیه جا افتاده‌ایم. این وضعیت، چیزی است که به آن «دیاسپورا» می‌گویند—یک زندگی بین دو جهان. وقتی یک ایرانی در شهری مانند استانبول، به دنبال خرید نان سنگک ایرانی و پزشک و داروخانه ایرانی است؛ نشانه‌ای از «زندگی دیاسپورایی» را به نمایش می‌گذارد.

یکی از تجربه‌های اصلی دیاسپورای ایرانی، نوعی زیست و ذهنیت «بینابینی» است: فرد هم‌زمان به ایران و به زندگی جدیدش در ترکیه تعلق دارد، اما تعلق مطلقی وجود ندارد و «زیست پاندولی» است: گاهی این‌طرف و گاهی آن‌طرف. به‌هرحال، ایرانی‌های ترکیه مسیرهای گوناگونی پیش رو دارند: یا می‌مانند و ریشه می‌دوانند؛ جابجا می‌شوند و به کشورهای دیگر می‌روند؛ برخی نیز به آشیانه اصلی خود برمی‌گردند! هیچ مسیر واحدی وجود ندارد.

ترکیه به عنوان یکی از مقصدها

علت اینکه ترکیه یکی از مهم‌ترین مقصدهای دیاسپورای ایرانی شده یکی درهای نیمه‌باز و آزادی‌های مدنی در این کشور؛ دوم نزدیکی جغرافیایی؛ و سوم نزدیکی و شباهت‌های فرهنگی به‌طور عام است.

درنتیجه، رفت‌وآمد به این کشور در شرایط نرمال، نسبتاً آسان، و امکان‌های متنوع اقامتی/تحصیلی، برای ایرانی‌ها فراهم است؛ به‌ویژه در شهرهایی مانند استانبول، ازمیر و آنکارا.

البته ممکن است برای تعداد قابل‌توجهی از ایرانی‌ها، ترکیه یک «ایستگاه موقت» باشد و نه مقصد نهایی. این موضوع به‌طور مستقل قابل‌بحث و بررسی است. پس، دیاسپورای ایرانی، چرخش‌پذیر است و جابجایی‌شان ممکن است زیاد باشد؛ بین کشور ترکیه و دیگر کشورها.

ویژگی‌های دیاسپورای ایرانی در ترکیه

ویژگی‌های دیاسپورای ایرانی در ترکیه با توجه به چندلایه بودن وضعیت آنان ازنظر مهارت، توانایی مالی، و بینش و نگرش دارای تنوع زیادی است. ایرانی‌های از قشر کم‌درآمد تا سرمایه‌گذارانی با دست پُر.

دیاسپورای ایرانی، درعین‌حال که پراکنده به نظر می‌رسند، اما به‌گونه‌ای با یکدیگر مرتبط هستند؛ در شبکه‌های اجتماعی، و حتی در کافه‌ها و محله‌ها و مراکز تفریحی. زبان و فرهنگ و ریشه مشترک، چیزهایی نیستند که بتوان به‌طور مطلق از آن‌ها برید و رهایشان کرد. همین عامل، خط ارتباط بین ایرانی‌ها را حفظ و استمرار می‌بخشد.

ممکن است برای برخی ایرانی‌ها، حفظ سبک زندگی ایرانی در یک جغرافیای دیگر، مزیت و شیرینی خاص خودش را داشته باشد. لازمه چنین نگرشی، ایجاد و تداوم ارتباط با دیاسپورای ایرانی است.

زندگی تعداد قابل‌توجهی از ایرانی‌ها در ترکیه منجر به شکل‌گیری کسب‌وکارهای ایرانی‌محور (رستوران، خدمات فروش کالاهای ایرانی،  امور درمانی، بنگاه‌های معاملاتی و…) شده است.

ممکن است ماندگاری دیرپای و شکل گرفتن یک ساختار پایدار و نهادسازی دیاسپورای ایرانی بتواند شکلی از جامعه پایدار را پدید آورد که بدون انزوا، مرزبندی و تمایز خاصی در درون جامعه ترکیه، هویت خود را شکل داده و به نمایش بگذارد. اگرچه نزدیکی فرهنگی بین ایرانی‌ها و مردم ترکیه همواره مانع هرگونه تمایز و «کلونی‌سازی» می‌شود.

نیاز دیاسپورای ایرانی در ترکیه به یک «راهنمای جامع»

زندگی ایرانی‌ها در ترکیه—به‌ویژه در شهری مانند استانبول—ترکیبی است از فرصت و ابهام؛ از یک‌سو شبکه‌ای از هم‌وطن‌ها، کسب‌وکارها و مشاوران شکل‌ گرفته؛ از سوی دیگر، همین شبکه به خاطر پراکندگی اطلاعات ، اطلاعات ناقص و نبود مرجع واحد، گاهی موجب سردرگمی می‌شود. در چنین فضایی، ایده یک «راهنمای جامع» (دایرکتوری جامع و به‌روز از خدمات و افراد) فقط یک ابزار نیست؛ یک زیرساخت برای کاهش خطاها، هدر رفتن وقت و هزینه‌ها است.

هم‌زبانی معمولاً اعتماد می‌آورد، اما در عمل همیشه به معنای حرفه‌ای یا قابل‌اعتماد بودن نیست. نبود یک مرجع اطلاعات شفاف باعث می‌شود تشخیص مشاور یا ارائه‌دهنده معتبر دشوار شود و «اعتماد بی‌جا» جای «انتخاب آگاهانه» را بگیرد. مهم این است که منابع اطلاعات پراکند و نامنسجم و ناپایدار، به‌سوی منبعی دارای جامعیت نسبی، اعتبار و منسجم هدایت شود و یک راهنمای جامع شکل بگیرد.

راهنمای جامع با یک ساختار جست‌وجوی ساده و دسته‌بندی روشن، نه‌تنها ارتباط بین ذینفع‌ها را کارا و سودمند می‌کند و موجب دسترسی سریع به خدمات قابل‌اعتماد، دسترسی سریع به لیست مشاغل و خدمات (ملک، حقوقی، ترجمه، درمان، مالی… با اطلاعات تماس و توضیح دقیق) می‌شود، بلکه استرس تازه‌واردها  را کاهش و مسیر تطبیق آنان را کوتاه‌تر می‌کند.

فقط فهرست کردن کافی نیست. یک راهنمای مؤثر باید دارای قابلیت‌هایی چون به‌روز و پویا بودن، قابلیت اعتماد، برخورداری از رشد کمی و کیفی، و وقت، باشد. اگر این سیستم دارای ویژگی «امتیاز و نظر کاربران» باشد (البته با سازوکار ضدتقلب) فرجامش تقویت «سرمایه اجتماعی» دیاسپورای ایرانی خواهد بود.

دیاسپورای ایرانی در ترکیه به بلوغی رسیده که دیگر با «توصیه‌های پراکنده» جلو نمی‌رود. آنچه کم است، یک زیرساخت ساده اما قدرتمند برای اتصال قابل‌اعتماد است. یک «راهنمای قابل‌اعتماد» اگر درست طراحی و اجرا شود، می‌تواند از یک فهرست خدمات فراتر برود و به ابزار تصمیم‌گیری تبدیل شود—ابزاری که هزینه خطا را کم می‌کند و کیفیت زندگی را بالا می‌برد.

---

محتوای مرتبط:

اطلس مشاغل ایرانیان در ترکیه

مشاغل ایرانیان در ترکیه

آشنایی با کشور ترکیه واستانبول

اهمیت دیدگاه مشتری در کسب‌ و کار

برگزاری نمایشگاه شغلی استانبول

پرسش و پاسخ درباره اقامت و زندگی در ترکیه

آنچه که درباره خرید ملک/خانه در ترکیه پرسیده‌اید